नागपूर :- “कापसावरील विशेष प्रकल्प कृषी पर्यावरणीय क्षेत्रांना तंत्रज्ञानाचे लक्ष्यीकरण” या राष्ट्रीय उपक्रमांतर्गत, आयसीएआर-सीआयसीआर, नागपूर यांनी वर्धा रोडवरील पंजरी येथील सीआयसीआर सभागृहात शेतकरी शेती शाळेचे आयोजन केले. नागपूर आणि वर्धा जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी या कार्यक्रमात उत्साहाने सहभाग घेतला.
आयसीएआर-सीआयसीआरचे संचालक डॉ.व्ही. एन.वाघमारे कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी होते. डॉ. अर्जुन तायडे, मुख्य नोडल अधिकारी, SPC CICR; डॉ.जी.आय.रामकृष्ण, वरिष्ठ शास्त्रज्ञ, सीआयसीआर; डॉ. बाबासाहेब फंद, ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ, सीआयसीआर; डॉ.डी.यू.पाटील, मुख्य तांत्रिक अधिकारी, CIRCOT नागपूर; आणि गोविंद वैराळे, प्रकल्प समन्वयक, CITI CDRA महाराष्ट्र, प्रमुख मान्यवर म्हणून उपस्थित होते. प्रास्ताविक गोविंद वैराळे यांनी भारतातील कापूस उत्पादन आणि जागतिक दर्जामधील तफावत स्पष्ट केली. उत्पादकता वाढविण्यासाठी एचडीपीएस (उच्च घनता लागवड प्रणाली) सारख्या तंत्रज्ञानावर आधारित पद्धतींचा अवलंब करण्याचे महत्त्व त्यांनी प्रास्ताविक मध्ये अधोरेखित केले. डॉ.अर्जुन तायडे यांनी विशेष प्रकल्पाची उद्दिष्टे, मोठ्या प्रमाणात प्रात्यक्षिके करण्याची गरज आणि एचडीपीएस तंत्रज्ञानाचे शेतकऱ्यांना होणारे थेट फायदे याबद्दल माहिती दिली. त्यांनी प्रकल्प अंमलबजावणीदरम्यान पाहिलेले क्षेत्रीय निकाल आणि प्रमुख यशाचे घटक देखील सांगितले. मान्यवरांच्या हस्ते शेतकऱ्यांना १०० कापूस वेचणीच्या कापडी पिशव्या वाटण्यात आल्या. डॉ. वाघमारे यांनी कापसाची उत्पादकता वाढवण्यासाठी वैज्ञानिक पद्धतींचे महत्त्व अधोरेखित केले. एचडीपीएसमुळे वनस्पतींची जलद वाढ, नियंत्रित वनस्पतींची उंची आणि लक्षणीय उत्पादन सुधारणा शक्य होते हे त्यांनी स्पष्ट केले. त्यांनी पोषक व्यवस्थापन, तण नियंत्रण, वेळेवर कीटक रोग प्रतिबंध आणि वैज्ञानिक पाणी व्यवस्थापन हे उच्च उत्पादनाचा पाया आहे यावर भर दिला. तांत्रिक सत्रादरम्यान, डॉ. बाबासाहेब फंड यांनी शेतकऱ्यांना पेरणीचा वेळ, पाणी व्यवस्थापन, तण नियंत्रण, कीटक-रोग व्यवस्थापन आणि शिफारस केलेल्या बियाणे वाणांचा वापर याबद्दल मार्गदर्शन केले. त्यांनी विविध पीक वाढीच्या टप्प्यांवर आवश्यक असलेल्या खबरदारीवर देखील प्रकाश टाकला. डॉ.जी.आय.रामकृष्ण यांनी खत-कीटकनाशक व्यवस्थापन, पीक संरक्षण तंत्रज्ञान, मातीची सुपीकता व्यवस्थापन आणि दीर्घकालीन उत्पादकते साठी आवश्यक तांत्रिक पद्धती यावर चर्चा केली. त्यांनी शेतकऱ्यांना व्यावसायिक आणि व्यवसायाभिमुख मानसिकतेने शेतीकडे जाण्यास प्रोत्साहित केले. डॉ.डी.यू.पाटील यांनी भारतीय कापसात सामान्यतः आढळणारी भेसळ ओळखण्यासाठी आणि रोखण्यासाठी व्यावहारिक पद्धती स्पष्ट केल्या. त्यांनी वेचणी, साठवणूक, हाताळणी आणि वाहतूक करताना, विशेषतः कचरा, पानांचे कण, ओलावा बदल आणि परदेशी पदार्थांद्वारे दूषितता कशी होते यावर प्रकाश टाकला. त्यांनी स्वच्छ वेचणी पद्धती राखणे, योग्य कापूस वेचणी पिशव्या वापरणे आणि कापसाचे काप माती आणि कचऱ्यापासून दूर ठेवणे याबद्दल शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले त्यांनी स्वच्छ साठवणुकीची जागा, झाकलेले प्लॅटफॉर्म आणि गुणवत्ता बिघडण्यापासून रोखण्यासाठी नियमित वर्गीकरणाची गरज यावर भर दिला. एकंदरीत, कस्तुरी कॉटन महत्वाचे आहे कारण ते शेतकऱ्यांना आधार देते, गुणवत्ता सुधारते, कापड उद्योग मजबूत करते आणि कापसात भारताची जागतिक प्रतिष्ठा वाढवते.
दुपारी, एचडीपीएस कापूस लागवडीचे प्रात्यक्षिक करण्यासाठी एक क्षेत्र भेट आयोजित करण्यात आली होती. शेतकऱ्यांनी पीक वाढ, तंत्रज्ञानाचा थेट परिणाम आणि विविध व्यवस्थापन पद्धतींचे प्रत्यक्ष परिस्थितीत निरीक्षण केले. कार्यक्रमाचे संचालन युगांतर मेश्राम प्रकल्प अधिकारी नागपूर यांनी केले आणि आभार प्रदर्शन प्रकल्प अधिकारी जगदीश नेरलवार, अमित कवाडे प्रकल्प अधिकारी वर्धा CITI-CDRA यांनी केले. या कार्यक्रमाला ११८ हून अधिक शेतकरी उपस्थित होते.