– स्वार्थी राजकारणामुळे रिपब्लिकन विचारधारेचे नुकसान; धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाच्या पूर्वसंध्येला नागपुरात राज्यव्यापी कार्यकर्ता मेळावा
नागपूर :- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी सोन्याहून मौल्यवान असा ‘रिपब्लिकन’ शब्द आपल्या समाजाला दिला. या शब्दामागे स्वाभिमान, स्वतंत्र राजकीय अस्तित्व आणि सामाजिक परिवर्तनाची व्यापक संकल्पना होती. बुद्धधम्म स्वीकारलेल्या समाजाने राजकीय स्वार्थासाठी कोणाच्याही ताटाखालचे मांजर बनून राहू नये, तर ताठ मानेने रिपब्लिकन झेंडा हाती घेऊन स्वतःचे स्वतंत्र राजकीय अस्तित्व निर्माण करावे, ही बाबासाहेबांची अपेक्षा होती. मात्र, दुर्दैवाने रिपब्लिकन चळवळीचे नेतृत्व ज्यांच्या खांद्यावर सोपविण्यात आले, त्यांच्यापैकी काहींनी स्वतःच्या स्वार्थासाठी रिपब्लिकन विचारधारेचे मोठे नुकसान केले. रिपब्लिकन चळवळ ही एखाद्या परिवाराला मोठे करण्यासाठी नसून संपूर्ण समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आहे, असे परखड प्रतिपादन आंबेडकरी रिपब्लिकन मोर्चाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष नारायण बागडे यांनी केले.
धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाच्या पूर्वसंध्येला नागपूर येथील विदर्भ साहित्य संघाच्या सभागृहात आयोजित राज्यव्यापी कार्यकर्ता मेळाव्यात अध्यक्षीय भाषण करताना ते बोलत होते. या मेळाव्याच्या माध्यमातून रिपब्लिकन चळवळीचे मूळ उद्दिष्ट, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे राजकीय विचार, समाजाची एकजूट आणि स्वतंत्र राजकीय अस्तित्व निर्माण करण्याची गरज यावर भर देण्यात आला.
नारायण बागडे यांनी आपल्या भाषणातून रिपब्लिकन चळवळीच्या सद्यस्थितीवर भाष्य करताना नेतृत्वाच्या भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित केले. रिपब्लिकन हा केवळ राजकीय पक्षाचा किंवा संघटनेचा उल्लेख नसून तो स्वाभिमान, समता, बंधुता आणि सामाजिक न्यायाच्या विचारांचा वाहक आहे. बाबासाहेबांनी वंचित, शोषित आणि उपेक्षित समाजाला राजकीय ताकद मिळावी, त्याने स्वतःच्या हक्कांसाठी स्वतंत्रपणे उभे राहावे आणि कोणत्याही राजकीय शक्तीच्या दबावाखाली राहू नये, या व्यापक उद्देशाने रिपब्लिकन विचारांची पायाभरणी केली. मात्र, चळवळीच्या मूळ ध्येयापासून दूर जात व्यक्तिकेंद्रित आणि परिवारकेंद्रित राजकारणाला महत्त्व दिले गेले, तर समाजाच्या प्रश्नांना न्याय मिळणार नाही, अशी भूमिका त्यांनी मांडली.
रिपब्लिकन चळवळीची खरी ताकद ही एखाद्या व्यक्तीच्या लोकप्रियतेत किंवा एका परिवाराच्या राजकीय विस्तारात नसून सामान्य कार्यकर्त्यांच्या त्यागात, समाजाच्या विश्वासात आणि आंबेडकरी विचारधारेप्रती असलेल्या निष्ठेत आहे. त्यामुळे कार्यकर्त्यांनी केवळ झेंडा हाती घेऊन चालणार नाही, तर त्या झेंड्यामागील विचार समजून घेऊन समाजाच्या प्रश्नांसाठी संघटितपणे काम केले पाहिजे. समाजातील तरुण, महिला आणि वंचित घटकांना राजकीय प्रक्रियेत योग्य स्थान मिळवून देणे, सामाजिक प्रश्नांवर ठाम भूमिका घेणे आणि बाबासाहेबांनी दाखविलेल्या मार्गाने समाजाला पुढे नेणे, ही काळाची गरज असल्याचा संदेश या मेळाव्यातून देण्यात आला.
या मेळाव्याचे उद्घाटन ज्येष्ठ रिपब्लिकन नेते भाई तानसेन नन्नावरे यांच्या हस्ते झाले. प्रमुख पाहुणे म्हणून सुप्रसिद्ध लेखक उत्तमराव गायकवाड, महिला नेत्या डॉ. सुधा जनबंधू, आंबेडकरी रिपब्लिकन मोर्चाचे राष्ट्रीय महासचिव उद्धव तायडे आणि शिवाजी गच्छे उपस्थित होते. यावेळी उपस्थित मान्यवरांनी रिपब्लिकन चळवळीची वैचारिक बांधिलकी, संघटनात्मक एकजूट आणि समाजाच्या राजकीय सक्षमीकरणाचे महत्त्व अधोरेखित केले.
धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाच्या पार्श्वभूमीवर आयोजित या राज्यव्यापी कार्यकर्ता मेळाव्याला आंबेडकरी विचारधारेवर निष्ठा असलेल्या कार्यकर्त्यांच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दिलेल्या समता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि न्यायाच्या विचारांना केंद्रस्थानी ठेवून रिपब्लिकन चळवळीने समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी कार्य करावे, तसेच व्यक्तिगत हितापेक्षा सामूहिक हिताला प्राधान्य द्यावे, हा या मेळाव्यातून देण्यात आलेला प्रमुख संदेश ठरला.
रिपब्लिकन चळवळीला पुन्हा वैचारिक बळ देण्यासाठी कार्यकर्त्यांनी एकत्र येऊन समाजाच्या प्रश्नांवर ठोस भूमिका घेणे आवश्यक आहे. राजकीय अस्तित्व हे इतरांच्या पाठिंब्यावर नव्हे, तर समाजाच्या विश्वासावर आणि कार्यकर्त्यांच्या एकजुटीवर उभे राहिले पाहिजे. रिपब्लिकन विचारधारेचे मूळ उद्दिष्ट जपून समाजाला स्वाभिमानाने जगण्याची आणि स्वतःचे राजकीय भविष्य घडविण्याची दिशा देणे, हाच या चळवळीचा खरा हेतू असल्याचा सूर मेळाव्यात उमटला.
