आपली बस वेतन-बोनस प्रकरण: मनपाची देयक हमी, खोट्या मेसेजने गोंधळ

नागपुर :-         प्रमुख सह महत्वपूर्ण मुद्दे

• नागपूर महानगरपालिकेने (मनपा) आपली बस सेवा चालक-वाहक कर्मचाऱ्यांना सप्टेंबर वेतन व दिवाळी बोनस १७-१८ ऑक्टोबरपर्यंत अदा करण्याची लिखित हमी दिली आहे.

• राष्ट्रवादी काँग्रेस घटक संघटनेने व्हॉट्सॲपवर पसरवलेल्या मेसेजमध्ये “मनपाने सर्व ऑपरेटरना बोनसची रक्कम आधीच दिली, पण त्यांनी कर्मचाऱ्यांना दिली नाही” असा दावा केला होता. मनपा अधिकाऱ्यांनी ही माहिती फेटाळून लावताना हा दावा खोटा असल्याचे स्पष्ट केले आहे.

• भारतीय जनता पक्ष-संलग्न कामगार संघटनेने (नेतृत्व: नागेश सहारे) प्रसारित केलेल्या मेसेजमधील माहिती तथ्य आधारित होती. मनपाने कायदेशीर प्रक्रियेनुसार फायली तयार करून १८ ऑक्टोबरपर्यंत सर्व देयके जमा करण्याचे आश्वासन दिले असल्याचे या मेसेजमध्ये नमूद होते.

• पत्रकारांनी प्रत्यक्ष मनपा कार्यालयात जाऊन केलेल्या पडताळणीतही भाजपा संघटनेचे दावे बरोबर व नियमांस अनुरूप असल्याचे निष्पन्न झाले; तर राष्ट्रवादी संघटनेचे दावे आधारहीन व दिशाभूल करणारे ठरले. चुकीची माहिती पसरवून कर्मचाऱ्यांच्या रोजीरोटीचा खेळ केल्याबद्दल संबंधितांवर कामगार कायद्यानुसार कारवाई होऊ शकते, असा इशारा अधिकार्‍यांनी दिला आहे.

व्हायरल मेसेज वाद: कोण खरा, कोण खोटा ?

नागपूर मनपाच्या ‘आपली बस सेवा’ व्यवस्थेतील सुमारे २,२०० बसचालक आणि वाहक कर्मचाऱ्यांच्या वेतन आणि दिवाळी बोनस संदर्भात दोन विरोधी मजकूराचे व्हॉट्सॲप मेसेज व्हायरल झाल्याने गोंधळ निर्माण झाला आहे. एका बाजूला राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या स्थानिक संघटनेने असा दावा केला की, “मनपाने सप्टेंबर महिन्याचे वेतन आणि बोनसाची रक्कम सर्व ऑपरेटर कंपन्यांना दिलेली असूनही त्यांनी तो पैसा कामगारांच्या खात्यावर अद्याप टाकलेला नाही. जर १६ ऑक्टोबरपर्यंत बोनस जमा झाला नाही, तर १७ ऑक्टोबरपासून कामबंद आंदोलन छेडण्यात येईल,” असा इशारा या मेसेजमध्ये दिला गेला. या दाव्यामुळे बससेवा ठप्प होण्याची शक्यता व्यक्त होत होती. दुसऱ्या बाजूला, भाजपा समर्थित नागपूर मनपा आपली बस कंत्राटी कामगार संघटना (जिला मान्यता प्राप्त संघटना) यांनी आपल्या मेसेजमधून स्पष्टीकरण दिले की, मनपा परिवहन विभागाशी चर्चा झालेली असून सर्व चालक-वाहकांना बोनस रक्कम १७ ऑक्टोबर सायंकाळपासून १८ ऑक्टोबर दुपारपर्यंत त्यांच्या खात्यात जमा केली जाईल अशी खात्री प्रशासनाने दिली आहे. या दोन परस्परविरोधी संदेशांमुळे कर्मचाऱ्यांमध्ये संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले.

मनपाचे स्पष्टीकरण: १८ तारखेपर्यंत देयकांची तयारी

नागपूर महानगरपालिकेची ‘आपली बस’ सेवा – नागपूर शहरातील एक बस थांब्यावर उभी (संग्रहित छायाचित्र).

मनपा अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले की सप्टेंबर महिन्याचे वेतन, वाढीव वेतनांचे फरक (arrears) आणि उत्सव बोनस याबाबतची देयके अजून मनपाकडून ऑपरेटर कंपन्यांना जारी करण्यात आलेली नव्हती. ही प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात असून निर्धारित नियमांनुसार फायली तयार केल्या जात आहेत. मनपा अतिरिक्त आयुक्त (परिवहन) वासु पन्त ,परिवहन व्यवस्थापक राजेश भगत आणि प्रशासन अधिकारी योगेश लुंगे यांच्यासह बस ऑपरेटर कंपन्यांचे प्रतिनिधी व कर्मचारी संघटनांचे पदाधिकारी यांची १५ ऑक्टोबर रोजी संयुक्त बैठक झाली. या बैठकीत मनपा प्रशासनाने सर्व कंत्राटी बसचालक-वाहक कर्मचाऱ्यांचे सप्टेंबर वेतन व दिवाळी बोनस येत्या १७ ऑक्टोबरच्या संध्याकाळपर्यंत अथवा उशीर झाल्यास १८ ऑक्टोबर दुपारी २ वाजेपर्यंत खात्यात जमा करण्याचे लेखी आश्वासन दिले असल्याची माहिती समोर आली. याबाबत भाजपा संघटनेने कर्मचाऱ्यांना वेळेत कळवून शांतता राखण्याचे आवाहन केले.

याउलट, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या नागपूर विभागीय घटकाने पसरवलेल्या मेसेजमधील दावे चुकीचे असल्याचे मनपा परिवहन विभागाने दस्तऐवजांसह उघड केले. “मनपाने ऑपरेटरांना आधीच रक्कम दिली आहे” या दाव्यास कोणताही आधार नसून प्रत्यक्षात मनपाने अद्याप पैसे जारी न केल्याचे स्पष्ट करण्यात आले. त्यामुळे १७ ऑक्टोबरपासून कामबंद करण्याची धमकी हा दबाव आणण्याचा प्रकार असल्याचे प्रशासनाचे मत आहे. गलत माहिती पसरवून कर्मचार्‍यांमध्ये गैरसमज निर्माण करणे हे औद्योगिक शांतता भंग करण्यासारखे अपराध आहे. श्रम कायद्यानुसार अशा कृत्यांवर कारवाई होऊ शकते. मनपाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, “योग्य तथ्यांशांशिवाय काम बंदची हाक देणे आणि अयोग्य अफवा पसरवणे हे कामगारांच्या भावनांशी खेळण्यासारखे आहे. त्यामुळे चुकीची माहिती देणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाईचा विचार होऊ शकतो,” असा स्पष्ट इशारा त्यांनी दिला.

पडताळणी: भाजपा संघटनेचा दावा खरा ठरला

नागपूरमधील काही पत्रकार आणि प्रतिनिधींनी मनपा परिवहन विभागाकडे जाऊन दोन्ही मेसेजमधील माहितीची शहानिशा केली. अधिकृत कागदपत्रे व खात्रीयोग्य सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, भाजपा संघटनेने कर्मचाऱ्यांमध्ये प्रसारित केलेली माहिती वस्तुनिष्ठ व वास्तविक असल्याचे सिद्ध झाले. मनपाने बोनस व वेतनासाठी आवश्यक निधीची तरतूद करून प्रशासकीय मंजुरी प्रक्रियेचा शीघ्र पाठपूरावा सुरू केला आहे. दिवाळीपूर्वी सर्व देयके श्रमिकांच्या खात्यावर जमा करण्याचा मनपाचा मानस आहे. परिणामी, बहुसंख्य बसचालक व वाहक कर्मचाऱ्यांनी राष्ट्रवादी संघटनेच्या उगाचच्या आवाहनाला पाठिंबा न दर्शविता मनपा व मान्यताप्राप्त संघटनेवर विश्वास ठेवण्याची भूमिका घेतली आहे. अयोग्य माहितीच्या आधारे १७ ऑक्टोबरपासून बेकायदेशीर संप पुकारण्याचा निर्णय अनेकांनी गैरसम्मत केला असून ज्यांनी मेसेज पसरवला त्यांच्यावरच नाराजी व्यक्त केली आहे.

मनपाच्या एका सूत्राने सांगितले की, “बहुतांश कर्मचारी वास्तविक परिस्थिती जाणून आहेत आणि खोट्या अफवांवर आधारित आंदोलनात सहभागी होणार नाहीत. गैरसमजातून उद्भवणारा कोणताही अनुचित प्रकार टाळण्यासाठी आम्ही प्रत्येक कर्मचाऱ्याशी थेट संपर्क साधत आहोत.” अशीही माहिती दिली.

संघटनेची ओळख आणि नेतृत्वाची भूमिका

नागपूर मनपा आपली बस कंत्राटी कामगार संघटना ही नागपूर महानगरपालिकेच्या शहरबस सेवा क्षेत्रात कार्यरत मान्यताप्राप्त संघटना आहे. या संघटनेचे अध्यक्ष नागेश सहारे हे माजी भाजप नगरसेवक असून कर्मचाऱ्यांचे प्रश्न सोडवण्यासाठी त्यांची भूमिका महत्त्वपूर्ण राहिली आहे. बहुसंख्य आपली बस कर्मचारी या संघटनेचे सभासद आहेत. स्थानिक भाजप नेतृत्वाचा पाठिंबा या संघटनेला लाभला आहे. याच संघटनेने मनपा प्रशासनासोबत समन्वय साधून राज्य सरकारकडे बस कर्मचाऱ्यांच्या वेतनवाढीची मागणी लावून धरली होती. आमदार प्रविण दटके यांच्या पुढाकारातून आणि नागेश सहारे यांच्या संघटनात्मक प्रयत्नांतून राज्य शासनाने अखेर १४ ऑक्टोबर २०२४ रोजी सार्वजनिक मोटर वाहन कर्मचाऱ्यांसाठी नवा शासन निर्णय (जीआर) जारी केला . या जीआरद्वारे बसचालक व वाहक यांच्या किमान वेतनात तब्बल ₹५,००० ते ₹६,००० प्रतिमहिना वाढ करण्‍यात आली . अनेक वर्षांपासून स्थगित मागणी मान्य झाल्याने कर्मचाऱ्यांनी समाधान व्यक्त केले होते. हा वेतनवाढीचा निर्णय १४ वर्षांनी झाला असून त्यामुळे नागपूरसह राज्यातील सर्व परिवहन कर्मचाऱ्यांच्या जीवनमानात किंचित सुधारणा झाली . नागपूरमध्ये आता क्लास-A श्रेणी महानगरपालिकेनुसार बसचालकांचे किमान मासिक वेतन सुमारे ₹१९,६०० आणि वाहकांचे ₹१८,५०० इतके झाले आहे . राज्यभर लागू झालेल्या या निर्णयामुळे लाखो कंत्राटी बस कर्मचाऱ्यांना लाभ झाला आहे. नागपूर आपली बस सेवेत या वेतनवाढीची अंमलबजावणी करण्यासाठीही स्थानिक भाजपा संघटनेनेच पुढाकार घेऊन आंदोलन केले होते. मार्च २०२५ मध्ये जुने वेतन मिळत असल्यामुळे आपली बसच्या काही चालकांनी अचानक कामबंद आंदोलन केले होते. त्या वेळी सर्व पाच बस ऑपरेटर कंपन्यांना नव्या वेतन संरचनेनुसार त्वरित वेतन देण्यास भाग पाडण्यात आले आणि थकीत साडेचार महिन्यांचे फरक देखील एकरकमी मंजूर करून देण्यात आले . या यशस्वी आंदोलनानंतर मनपा प्रशासनाने आणि ऑपरेटरांनी नवीन वेतनकपात लागू केली. या घडामोडींमुळे नागपूरच्या आपली बस कंत्राटी कर्मचाऱ्यांनी भाजप संघटनेवरचा विश्वास अधिकाधिक दृढ केला.

मनपा परिवहन विभागाचे प्रभारी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, “कर्मचाऱ्यांचे प्रश्न कायदेशीर मार्गाने सोडवण्यासाठी मान्यताप्राप्त संघटना आमच्यासोबत आहे. कोणत्याही आंदोलनाची गरज पडू नये म्हणून आम्ही संवाद सुरू ठेवला आहे.” यामुळेच दिवाळीच्या आधीच कर्मचाऱ्यांना बोनस दिला जाईल, असा पुनरुच्चार त्यांनी केला.

निष्कर्ष: वस्तुस्थितीवर विश्वास ठेवावा, अफवांना बळी पडू नये

मनपा ‘आपली बस सेवा’ कर्मचारी वेतन व बोनस प्रकरणात अखेर चित्र साफ झाले आहे. भाजप समर्थित संघटनेने दिलेली माहिती खरी ठरल्याने कामगारांमध्ये दिलासा मिळाला आहे, तर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या मेसेजमधील खोटे दावे उघड झाल्याने त्यांच्या संघटनेची विश्वासार्हताही प्रश्नांत आली आहे. शहर बससेवा कर्मचाऱ्यांच्या रोजीरोटीचा प्रश्न अतिशय संवेदनशील आहे. त्यामुळे राजकीय स्वार्थासाठी चुकीचे आरोप-प्रतिआरोप करून गोंधळ निर्माण करणे टाळावे, असा सल्ला प्रशासन व जानकारांकडून दिला जात आहे. कर्मचाऱ्यांनी अधिकृत कागदपत्रे आणि पुराव्यांवर विश्वास ठेवून कृती करावी, अफवांना बळी पडू नये, असे आवाहनही करण्यात येत आहे. सध्या आपली बस सेवा पूर्ववत सुरू असून १८ ऑक्टोबरपर्यंत सर्व कर्मचाऱ्यांच्या खात्यात थकीत वेतन आणि बोनस जमा होतील, असे मनपा सूत्रांनी म्हटले आहे. जर कोणत्याही गटाने चुकीची माहिती पसरवून विनाकारण बेकायदेशीर संप घडवण्याचा प्रयत्न केला तर त्यावर योग्य ती कारवाई केली जाईल, असे स्पष्ट संकेत प्रशासनाने दिले आहेत.

शहरातील सार्वजनिक बस सेवा गेल्या काही वर्षांत आर्थिक व व्यवस्थापकीय संकटांना सामोरी जात आहे. तरीदेखील श्रमिकांच्या कष्टावरच सेवा सुरू राहिली आहे. भविष्यात राजकीय कुरघोडींपेक्षा सर्व पक्षांनी मिळून कर्मचाऱ्यांच्या हितासाठी आणि नागपूरच्या नागरिकांच्या सुविधा अबाधित राहण्यासाठी प्रयत्न करावेत, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

– राजीव रंजन कुशवाहा