– हृदयाच्या आरोग्यावर होतो परिणाम
सकाळची घाई, उशिरापर्यंत काम, वजन कमी करण्याचा प्रयत्न किंवा सकाळी भूकच न लागणे… या कारणांमुळे अनेकांच्या दिवसाची सुरुवात नाश्त्याशिवाय होते. “दुपारी व्यवस्थित जेवणारच आहे, मग नाश्ता टाळला तर काय फरक पडतो?” असा विचारही अनेकदा केला जातो. मात्र, हृदयाच्या आरोग्याचा विचार केला तर दिवसभरात काय खाल्ले जाते, याबरोबरच ते कधी खाल्ले जाते, हेही महत्त्वाचे ठरू शकते. जर तुम्ही नाश्ता टाळला तर तुमच्या शरीरावर काय परिणाम होऊ शकतो? हृदयावर काय परिणाम होतो? याबाबत तज्ज्ञांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे, जाणून घ्या..
नाश्ता नियमितपणे टाळणे धोकादायक? संशोधन काय सांगते…
तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, अलीकडील संशोधनामध्ये नाश्ता नियमितपणे टाळणे आणि हृदय आणि रक्तवाहिन्यांशी संबंधित आजारांचा धोका यांच्यात संबंध आढळला आहे. एका अलीकडील meta-analysis मध्ये 23 लाखांहून अधिक लोकांचा समावेश असलेल्या अभ्यासांचे विश्लेषण करण्यात आले. त्यामध्ये नियमित नाश्ता करणाऱ्यांच्या तुलनेत नाश्ता टाळणाऱ्यांमध्ये cardiovascular disease चा धोका अधिक असल्याचे आढळले. मात्र, हा अभ्यास प्रामुख्याने निरीक्षणात्मक डेटावर आधारित असल्याने नाश्ता टाळणे हेच या वाढलेल्या जोखमीचे थेट कारण आहे, असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही.
नाश्ता आणि शरीराचे ‘बॉडी क्लॉक’
शरीरात एक नैसर्गिक जैविक घड्याळ असते, ज्याला circadian rhythm म्हणतात. झोप, जागरण, हार्मोन्स, रक्तदाब आणि चयापचय यांसारख्या अनेक प्रक्रिया या घड्याळाशी संबंधित असतात. अन्न घेण्याची वेळही या प्रणालीवर परिणाम करू शकते. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या 2025 च्या वैज्ञानिक निवेदनानुसार, अनियमित झोप आणि अनियमित वेळेत जेवणे यांचा संबंध लठ्ठपणा, टाइप-2 मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि cardiovascular disease सारख्या समस्यांशी आढळतो. विशेषतः रात्री उशिरा किंवा अनियमित वेळेत जेवण्याचा चयापचयावर परिणाम होऊ शकतो. म्हणूनच सकाळचा नाश्ता हा केवळ पोट भरण्यासाठीचा आहार नसून, दिवसातील खाण्याच्या वेळेची नियमित सुरुवात म्हणूनही पाहता येतो.
नाश्ता टाळल्यावर नेमके काय होऊ शकते?
नाश्ता टाळल्यामुळे काही लोकांमध्ये दिवसभरातील खाण्याची पद्धत विस्कळीत होऊ शकते. सकाळपासून बराच वेळ काहीही न खाल्ल्यानंतर दुपारच्या किंवा संध्याकाळच्या वेळी जास्त भूक लागणे, मोठ्या प्रमाणात किंवा जास्त कॅलरी असलेले पदार्थ खाणे असे बदल होऊ शकतात. अनियमित meal pattern चा संबंध insulin resistance, रक्तदाब आणि शरीराच्या वजनाशी संबंधित काही cardiometabolic घटकांशी असल्याचे आधीच्या संशोधनातही दिसून आले आहे. याचा अर्थ “नाश्ता केला की हृदयरोग टळतो” असा नाही. नाश्त्याचा प्रकार तितकाच महत्त्वाचा आहे. साखरेचे पदार्थ, पॅकेज्ड सीरिअल्स, मैद्याचे पदार्थ किंवा अतिप्रक्रिया केलेले अन्न खाऊन नाश्ता केला तरी तो हृदयासाठी आरोग्यदायी ठरेलच असे नाही.
