– ३ हजार पक्ष्यांपासून सुरू केलेल्या पोल्ट्री व्यवसायाची ४० हजार पक्षी क्षमतेपर्यंत झेप; ५० लाखांची वार्षिक उलाढाल, २८ जणांना रोजगार
संदीप कांबळे कामठी, ता. कामठी 23 :- परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असली तरी जिद्द, मेहनत, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि योग्य नियोजनाची साथ असेल तर मातीशी नातं जपत आर्थिक प्रगतीची नवी वाट निर्माण करता येते, हे कामठी तालुक्यातील गादा येथील प्रगतिशील शेतकरी निलेश तुकारामजी चौधरी यांनी आपल्या कर्तृत्वातून सिद्ध केले आहे. पारंपरिक शेतीपासून सुरुवात करून शेतीला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड आणि त्यासोबत पोल्ट्री व्यवसाय उभा करीत त्यांनी आज सुमारे ४० हजार पक्षी क्षमतेचा व्यवसाय उभारला आहे. शेती व पोल्ट्री व्यवसायातून त्यांच्या उपक्रमाची वार्षिक उलाढाल सुमारे ५० लाख रुपये असून, तब्बल ८ पुरुष आणि २० महिलांना रोजगार मिळत आहे.
वडील वयोवृद्ध झाल्यानंतर सन २००७ मध्ये त्यांनी शेतीची जबाबदारी स्वीकारली. सुरुवातीला पारंपरिक पद्धतीने शेती करणाऱ्या चौधरी यांनी काळाची गरज ओळखून आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार केला. सोयाबीन, कापूस, तूर, मिरची, टोमॅटो आणि वांगी यांसारख्या विविध पिकांची लागवड करताना त्यांनी ट्रॅक्टर, रोटावेटर, डीबरल, खत मशीन, इलेक्ट्रिक बैल आदी आधुनिक यंत्रसामग्रीचा वापर सुरू केला. त्यामुळे शेतीकडे पाहण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन हळूहळू पारंपरिकतेतून व्यावसायिकतेकडे वळला.
३ हजार पक्ष्यांपासून व्यवसायाची मुहूर्तमेढ
केवळ शेतीवर अवलंबून न राहता उत्पन्नाचे अतिरिक्त साधन निर्माण करण्याच्या उद्देशाने त्यांनी २०१७ मध्ये पोल्ट्री व्यवसायात प्रवेश केला. सुमारे ६ लाख रुपयांची स्वतःची गुंतवणूक करून केवळ ३ हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांपासून त्यांनी या व्यवसायाची मुहूर्तमेढ रोवली.
मात्र, सुरुवातीचा प्रवास काही सोपा नव्हता. पोल्ट्री व्यवसायात आर्थिक नुकसान सहन करावे लागले. काही वेळा व्यवसाय बंद करण्याचा विचारही मनात आला. मात्र, संकटांसमोर हार न मानता प्रत्येक अडचणीतून धडा घेत त्यांनी व्यवसायातील त्रुटी दूर केल्या आणि नव्या आत्मविश्वासाने वाटचाल सुरू ठेवली.
कर्जातून विस्तार, क्षमतेत मोठी झेप
व्यवसाय विस्तारासाठी धाडसी निर्णय घेत २०२२ मध्ये ३२ लाख रुपयांचे कर्ज घेऊन १५ हजार पक्षी क्षमतेचे शेड उभारण्यात आले. त्यानंतर व्यवसाय आणखी वाढवण्याच्या उद्देशाने २०२५ मध्ये ९५ लाख रुपयांचे कर्ज घेऊन अतिरिक्त २५ हजार पक्षी क्षमतेच्या शेडचे बांधकाम करण्यात आले.
या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे ३ हजार पक्ष्यांपासून सुरू झालेला व्यवसाय आज तब्बल ४० हजार पक्ष्यांच्या क्षमतेपर्यंत पोहोचला आहे. सध्या ब्रॉयलर पोल्ट्रीसह ईसी शेड पद्धतीचा अवलंब करून व्यवसाय अधिक आधुनिक आणि कार्यक्षम करण्यावर भर देण्यात आला आहे.
शेती-पोल्ट्रीचा समन्वय
शेती आणि पोल्ट्री हे दोन्ही व्यवसाय एकमेकांना पूरक ठरावेत, यासाठी चौधरी यांनी विशेष नियोजन केले आहे. पोल्ट्रीमधून उपलब्ध होणाऱ्या कोंबडी खताचा शेतीमध्ये वापर करून उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य विनियोग केला जातो. त्यामुळे शेतीतील उत्पादनक्षमता वाढविण्यासोबतच पोल्ट्री व्यवसायातील उपउत्पादनाचाही प्रभावी वापर होत आहे.
या वाटचालीत कृषी विभाग, शासकीय यंत्रणा तसेच बँकेचे मार्गदर्शन आणि सहकार्य त्यांना लाभले. उपलब्ध शासकीय योजना, तांत्रिक मार्गदर्शन आणि आर्थिक सहकार्याचा योग्य वापर करीत त्यांनी आपल्या व्यवसायाचा विस्तार साधला.
स्वतःच्या प्रगतीसोबत इतरांनाही रोजगार
चौधरी यांच्या यशाचे वैशिष्ट्य केवळ व्यवसायाच्या विस्तारात नाही, तर त्यातून निर्माण झालेल्या रोजगाराच्या संधींतही आहे. त्यांच्या शेती आणि पोल्ट्री व्यवसायामुळे ८ पुरुष आणि २० महिलांना रोजगार उपलब्ध झाला आहे. म्हणजेच स्वतःच्या कुटुंबाला आर्थिक स्थैर्य देतानाच ग्रामीण भागातील इतर कुटुंबांनाही रोजगाराचे साधन उपलब्ध करून देण्यात त्यांचा वाटा आहे.
तरुणांसाठी प्रेरणादायी आदर्श
निलेश चौधरी यांचा प्रवास ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि तरुणांसाठी दिशादर्शक ठरणारा आहे. शेतीकडे केवळ परंपरा म्हणून न पाहता एक व्यवसाय म्हणून पाहण्याची गरज त्यांच्या यशोगाथेतून अधोरेखित होते. उपलब्ध जमीन, तंत्रज्ञान, यंत्रसामग्री, शासकीय योजना आणि शेतीपूरक व्यवसाय यांचा योग्य मेळ साधल्यास ग्रामीण भागातच उत्पन्नाच्या नव्या संधी निर्माण करता येतात, हे त्यांनी कृतीतून दाखवून दिले आहे.
आर्थिक नुकसान झाले, अडचणी आल्या, व्यवसाय बंद करण्याचा विचार मनात आला; तरीही त्यांनी प्रयत्नांची कास सोडली नाही. अपयशातून शिकत पुढे जाण्याची त्यांची वृत्तीच आजच्या यशामागची खरी ताकद ठरली आहे.
२००७ मधील शेतीची जबाबदारी, २०१७ मध्ये ३ हजार पक्ष्यांपासून सुरू झालेला पोल्ट्री व्यवसाय आणि आजची ४० हजार पक्षी क्षमतेपर्यंतची भरारी हा एका दिवसाचा चमत्कार नसून, तब्बल अनेक वर्षांच्या मेहनतीचा, जिद्दीचा, नियोजनाचा आणि संघर्षाचा परिणाम आहे.
“सुरुवात छोटी असली तरी स्वप्न मोठे असावे; मातीशी जोडलेले हात केवळ शेतीच नाही, तर स्वतःचे भविष्यही घडवू शकतात,” असा प्रेरणादायी संदेश निलेश चौधरी यांच्या यशस्वी वाटचालीतून मिळतो.
शेती, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि शेतीपूरक व्यवसायाची सांगड घालून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळ देणाऱ्या निलेश चौधरी यांची ही यशोगाथा ‘मातीपासून समृद्धीकडे’ जाणाऱ्या नव्या ग्रामीण उद्योजकतेचे प्रेरणादायी उदाहरण ठरत आहे.
