नागपूर ११ : महानगरपालिका प्रशासनाने सिमेंट रस्ते फेज-४ च्या बांधकामाअंतर्गत पावसाळ्याच्या पाण्यापासून भूजल पुनर्भरण सुरू केले आहे. महानगरपालिकेच्या या पर्यावरणपूरक विकासामुळे एक नवीन उपक्रम सुरू झाला आहे. महानगरपालिका आयुक्त डॉ. अभिजीत चौधरी यांच्या मार्गदर्शनाखाली सिमेंट रस्ते बांधकामाच्या फेज-४ मध्ये सुमारे ३३ रस्त्यांमध्ये १९६ ठिकाणी पाणी संकलन आणि भूजल पुनर्भरण खड्डे तयार केले जातील, ज्यामध्ये सुमारे ५१ पुनर्भरण खड्ड्यांचे काम पूर्ण झाले आहे. या प्रक्रियेमुळे संकुलाच्या जलस्रोतातील पाण्याची पातळी वाढली आहे. यासोबतच, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत या भागात पाणी साचण्याचे प्रमाणही कमी झाले आहे. महानगरपालिका प्रकल्प विभागाचे तांत्रिक सल्लागार शशांक ताटेवार यांच्या मते, सिमेंट रस्ते बांधकामाच्या कामात १४ पॅकेजेसमध्ये २३.४५ किमी लांबीचे ३३ रस्ते समाविष्ट आहेत. त्यापैकी २६ रस्त्यांचे काम प्रगतीपथावर आहे. विश्वेश्वरय्या राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्थेने जल पुनर्भरणाचा आराखडा आणि नकाशा तयार केला आहे. ही कामे राबविण्यासाठी पुण्यातील क्रिएशन्स प्रायव्हेट लिमिटेडला सल्लागार समिती म्हणून जबाबदारी देण्यात आली आहे. डांबरी रस्त्यांच्या तुलनेत सिमेंट रस्ते सुमारे २० ते २५ वर्षे अधिक मजबूत राहतात आणि त्यांना नियमित देखभालीची आवश्यकता नसते. तथापि, सिमेंट रस्त्यांमुळे भूजल पातळी वाढत नाही. अशा परिस्थितीत, महानगरपालिका प्रशासनाने सिमेंट रस्त्यांसह पावसाळी पाणी संकलन आणि भूजल पुनर्भरण सुरू केले आहे.
ही जल पुनर्भरण प्रक्रिया आहे
ज्या भागात पावसाळी पाणी साचण्याचे प्रमाण जास्त आहे, त्या भागात दोन ते तीन नाल्यांना जोडणाऱ्या भागात पावसाळी पाणी संकलन आणि भूजल पुनर्भरण खड्डे प्रस्तावित केले आहेत. प्रत्येक खड्ड्यात २००० ते ४००० चौरस मीटर पाणलोट क्षेत्रात पाणी गोळा केले जाईल. सुमारे ५० मिमी. पावसाच्या प्रति तास प्रत्येक खड्ड्यात १०० ते १५० घनमीटर पाणी साचल्याने पाण्याची पातळी वाढेल. जल पुनर्भरण प्रक्रियेत, १ मीटर व्यासाचा आणि २ मीटर खोलीचा गोल किंवा चौरस खड्डा बनवला जातो. यानंतर, ३०० मिमी व्यासाचा २० मीटर खोल बोअर बनवला जातो आणि त्यात एक पाझरणारा पाईप टाकला जातो. खड्ड्यात ४० मिमी आकाराचा रेती आणि वाळू वापरून एक सोकपिट तयार केला जातो. पावसाच्या पाण्याचा प्रवाह जोडून पाईपद्वारे वॉटर रिचार्ज पिट चेंबरला जोडला जातो. चेंबरमधील पाणी थेट खड्ड्यात पोहोचल्यामुळे भूजल पातळी वाढते. चिखल आणि माती चेंबरमध्ये जाऊ नये म्हणून पाझरलेल्या पाईपचा टोक चेंबरपासून २० सेमी वर ठेवला जातो.
आयुक्तांनी आढावा घेतला
नगरपालिका आयुक्त आणि प्रशासक डॉ. अभिजित चौधरी आणि अधीक्षक अभियंता लीना उपाध्याय यांनी अलीकडेच पाणी पुनर्भरण प्रक्रियेचा आढावा घेतला. या दरम्यान, स्नेह नगर, खामला, जॉगर्स पार्क जवळील पाणी संकलन आणि भूजल पुनर्भरण खड्ड्यांची तपासणी करण्यात आली. कमी पावसातही खड्ड्यात पाणी जमा करता यावे म्हणून पीव्हीसी पाईप चेंबर पावसाच्या पाण्याच्या नाल्याला जोडणाऱ्या चेंबरपासून १ फूट उंचीवर ठेवण्याच्या सूचना आयुक्तांनी दिल्या आहेत.
