नवी दिल्ली ११ : केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ (CBSE) आता विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणाचा अनुभव अधिक परिणामकारक बनवण्यासाठी एक मोठा बदल करत आहे. बोर्डाने ‘ओपन बुक एक्झाम’ (Open Book Exam) पद्धत लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना परीक्षा देताना पुस्तके समोर ठेवण्याची परवानगी मिळेल. या बदलामुळे विद्यार्थ्यांची पाठांतरावरची भिस्त कमी होऊन, त्यांच्या संकल्पनांच्या सखोल आकलनावर भर दिला जाईल अशी अपेक्षा आहे.
‘ओपन बुक एक्झाम’ म्हणजे काय?
या नवीन पद्धतीनुसार, विद्यार्थ्यांना परीक्षेदरम्यान पाठ्यपुस्तके, नोट्स आणि इतर संदर्भ साहित्य सोबत ठेवता येईल. मात्र, याचा अर्थ केवळ पुस्तकातून पाहून उत्तरे देणे असा नाही. या परीक्षेत प्रश्न अशा प्रकारे तयार केले जातील की, विद्यार्थ्यांना केवळ माहिती आठवून नव्हे, तर त्यांच्या संकल्पनांच्या आकलनावर आधारित विचार करून आणि योग्य संदर्भ शोधून उत्तरे द्यावी लागतील. यामुळे विद्यार्थ्यांची विश्लेषण आणि विचार करण्याची क्षमता विकसित होईल.
पायलट प्रोजेक्टमध्ये सकारात्मक प्रतिसाद
CBSE बोर्डाने डिसेंबर २०२४ मध्ये इयत्ता ९वी ते १२वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी या पद्धतीचा एक प्रायोगिक अभ्यास (पायलट प्रोजेक्ट) घेतला होता. या अभ्यासात विद्यार्थ्यांचा प्रतिसाद खूप सकारात्मक होता. विद्यार्थ्यांनी सांगितले की, या पद्धतीमुळे त्यांच्यावर पाठांतराचा ताण कमी झाला आणि त्यांना विषयाची सखोल माहिती मिळाली. शिक्षक आणि पालकांनीही या उपक्रमाचे स्वागत केले आहे.
CBSE ला आशा आहे की, या निर्णयामुळे विद्यार्थ्यांचे मूल्यांकन केवळ त्यांच्या स्मरणशक्तीवर आधारित न राहता, त्यांच्या खऱ्या ज्ञानावर आधारित होईल. यामुळे शिक्षण अधिक अर्थपूर्ण आणि परिणामकारक होईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.