– संत्रा पिकाचे व्यवस्थापन, ठिबक सिंचन, कीड- रोग नियंत्रण आणि हवामानाधारित कृषी सल्ल्याबाबत तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन; शासकीय योजनांचीही दिली माहिती
नागपूर :- सेवा संकल्प अभियानांतर्गत डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला यांच्या मॉडेल व्हिलेज उपक्रमांतर्गत सावली (खुर्द), ता. कळमेश्वर येथे ६ ऑक्टोबर रोजी कृषी महाविद्यालय, नागपूर यांच्या वतीने शेतकरी मार्गदर्शन शिबिराचे आयोजन करण्यात आले. शेतकऱ्यांना स्थानिक परिस्थिती नुसार योग्य कृषी तंत्रज्ञानाची माहिती देणे, शाश्वत शेती पद्धतींचा अवलंब करण्यास प्रोत्साहित करणे, हवामानाधारित कृषी सल्ल्याविषयी जनजागृती करणे तसेच विद्यापीठामार्फत शेतकरी सक्षमीकरण व कल्याणासाठी राबविण्यात येणाऱ्या विविध उपक्रमांची माहिती देणे हा या शिबिराचा प्रमुख उद्देश होता. या कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी कृषी महाविद्यालय, नागपूरचे सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. विजय इलोरकर होते. प्रमुख उपस्थितांमध्ये डॉ. विष्णुकांत टेकाळे, प्राध्यापक (कृषी विस्तार), डॉ. विनोद राऊत, प्राध्यापक (उद्यानविद्या), डॉ.सचिन वानखेडे, विषय विशेषज्ञ (कृषी हवामानशास्त्र), ICAR–केंद्रीय कापूस संशोधन संस्था (CICR), नागपूर; डॉ. हर्षा मेंढे, सहाय्यक प्राध्यापक (कृषी विस्तार), सौ. दीपाली कुंभार, तालुका कृषी अधिकारी, कळमेश्वर आणि डॉ. रासळ, वरिष्ठ पर्यवेक्षक यांचा समावेश होता. अध्यक्षीय मार्गदर्शन करताना डॉ. विजय इलोरकर यांनी शाश्वत कृषी उत्पादन, उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर आणि शेतीची उत्पादकता व नफा वाढविण्यासाठी विद्यापीठाने विकसित केलेल्या तसेच शिफारस केलेल्या कृषी तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. स्थानिक हवामान, जमिनीची स्थिती आणि पिकांच्या गरजा लक्षात घेऊन आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यास शेती अधिक फायदेशीर आणि शाश्वत होऊ शकते, असे त्यांनी सांगितले. सावली (खुर्द) परिसरातील शेतकरी प्रामुख्याने संत्रा पिकाची लागवड करीत असल्याने डॉ.विनोद राऊत यांनी संत्रा पिकाच्या व्यवस्थापनावर विशेष मार्गदर्शन केले. दुष्काळसदृश परिस्थितीत संत्रा बागांची काळजी कशी घ्यावी, पाण्याचे योग्य नियोजन कसे करावे, ठिबक सिंचनाचा प्रभावी वापर कसा करावा तसेच पिकावरील रोगांचे व्यवस्थापन कसे करावे, याबाबत त्यांनी सविस्तर माहिती दिली. यावेळी शेतकऱ्यांनी उपस्थित केलेल्या विविध प्रश्नांचेही त्यांनी निराकरण केले. कृषी विज्ञान केंद्र (KVK) आणि ICAR–केंद्रीय कापूस संशोधन संस्था, नागपूर यांच्या वतीने सहभागी झालेले डॉ. सचिन वानखेडे यांनी सध्याच्या पर्जन्यमानातील तूट आणि आगामी हवामानाच्या अंदाजाविषयी शेतकऱ्यांना माहिती दिली. बदलत्या हवामानानुसार शेतीचे नियोजन करणे, पिकांच्या संवेदनशील अवस्थेत योग्य खबरदारी घेणे आणि हवामानाधारित कृषी सल्ल्याचा वापर करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच नागपूर जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसाठी कृषी विज्ञान केंद्रामार्फत उपलब्ध असलेल्या विविध हवामानाधारित कृषी सल्ला सेवांची माहितीही त्यांनी दिली. तालुका कृषी अधिकारी सौ. दीपाली कुंभार यांनी शासनाच्या विविध कृषी योजनांची माहिती देताना महिला शेतकरी व शेतमजुरांसाठी उपलब्ध असलेल्या योजनांवर विशेष भर दिला. तसेच नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (POCRA) अंतर्गत राबविण्यात येणाऱ्या विविध योजनांची माहिती देऊन शेतकऱ्यांनी शासकीय योजनांचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन केले. डॉ. राहुल वडस्कर यांनी कापूस आणि संत्रा पिकांवरील विविध किडींची ओळख, त्यांचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी करावयाच्या उपाययोजना आणि एकात्मिक कीड व्यवस्थापनाबाबत मार्गदर्शन केले. पिकांचे नियमित निरीक्षण, योग्य वेळी उपाययोजना आणि शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब केल्यास पिकांचे नुकसान कमी करता येते, याबाबत त्यांनी शेतकऱ्यांना माहिती दिली. कार्यक्रमाचे आयोजन डॉ. सपना वानखेडे (बाविस्कर), नोडल अधिकारी, मॉडेल व्हिलेज आणि डॉ. राहुल वडस्कर, सहाय्यक प्राध्यापक यांच्या मार्गदर्शनाखाली करण्यात आले. डॉ. सपना वानखेडे यांनी कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक व संचालन केले. डॉ. हर्षा मेंढे आणि कृषी महाविद्यालयातील ग्रामीण कृषी कार्यानुभव (RAWE) कार्यक्रमांतर्गत कार्यरत विद्यार्थ्यांनी शिबिराच्या आयोजनात सक्रिय सहभाग घेतला. कृषी उत्पादन आणि कृषी विस्तार उपक्रमांच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांपर्यंत आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान पोहोचविण्याच्या उद्देशाने हा उपक्रम राबविण्यात आला. या शिबिराच्या यशस्वी आयोजनासाठी मॉडेल व्हिलेजमध्ये कार्यरत असलेले RAWE विद्यार्थी ऋषिकेश पाटील, हनुमान लोथे, थोराजी घोरबंड, दीपक करासकर, अनुष्री तायडे, आर्या हटकर, भूमिका गजभिये, कुणाल अमाने, तन्मय कडू, तुषार कुंभारकर, सानिधी लटाये आणि तेजस पाटील यांनी मोलाचे योगदान दिले. शेतकऱ्यांना आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान, हवामानविषयक माहिती आणि शासकीय योजनांची माहिती एकाच व्यासपीठावर उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने हे शिबिर महत्त्वपूर्ण ठरले.
