नागपूर :- PM-ABHIM अंतर्गत 20 मेट्रोपॉलिटन सर्वेलन्स युनिट यांच्या कार्यप्रगतीचा राष्ट्रीय स्तरावर आढावा घेण्यासाठी ६ व ७ जानेवारी २०२६ रोजी नागपूरात महत्त्वपूर्ण बैठक आयोजित करण्यात आली. ही बैठक सेंट्रल सर्वेलन्स युनिट (CSU) व इंटिग्रेटेड डीझीज सर्विलेंस प्रोग्राम (IDSP) व PATH या आंतरराष्ट्रीय संस्था तसेच जागतिक बँक यांच्या संयुक्त विद्यमाने हॉटेल ले मेरिडियन, वर्धा रोड, नागपूर येथे आयोजित करण्यात आली.
बैठकीदरम्यान देशभरातील 20 MSU च्या कार्यप्रगतीचा आढावा, अंमलबजावणीतील अडचणी, आव्हाने तसेच भविष्यातील प्रभावी कार्यासाठी रोडमॅप तयार करण्यावर सखोल चर्चा करण्यात आली. विविध राज्ये व संबंधित भागधारकांमध्ये समन्वय साधून सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेला अधिक बळकटी देणे हा या बैठकीचा मुख्य उद्देश होता. यावेळी बोलताना सौरभ जैन, सहसचिव, आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालययांनी, “शहर केवळ स्मार्ट दिसण्यापेक्षा आरोग्य व्यवस्थेच्या दृष्टीने सक्षम असणे अधिक महत्त्वाचे आहे. आरोग्य विभाग अधिक बळकट करण्यावर भर दिला पाहिजे,” असे मत व्यक्त केले.
बैठकीच्या पहिल्या सत्रात नागपूर महानगरपालिका अंतर्गत जानेवारी २०२५ पासून कार्यरत MSU नागपूर च्या “सर्वोत्तम कार्यपद्धतीं” वर प्रकाश टाकणाऱ्या छायाचित्रांची मालिका चे संच तयार करून प्रकाशित “कॉफी टेबल बुक” चे अनावरण प्रमुख पाहुणे, आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाचे सहसचिव सौरभ जैन यांच्या हस्ते करण्यात आले. तसेच नागरी आरोग्य सुरक्षेसाठी परिणामकारक उपाययोजना आणि पुढील दिशा यावर सखोल चर्चा करण्यात आली.
तांत्रिक सत्रामध्ये माहे सप्टेंबर २०२५ मध्ये दुषित खोकल्याचे औषध मुळे छिंदवाडा येथे झालेल्या उद्रेकादरम्यान MSU नागपूर ने जलद तपासणी आणि प्रतिसाद दिल्यामुळे कसे अनेक बालकांचे मृत्यू होण्यापासून वाचविण्यात आले त्या कार्यपद्धितीवर नागपूर महानगरपालिकेच्या वैद्यकीय आरोग्य अधिकारी डॉ. दीपक सेलोकर यांनी सादरीकरण केले.
बैठकीदरम्यान आयोजित करण्यात आलेल्या पॅनल चर्चेमध्ये NCDC चे डॉ. हिमांशू चव्हान, जागतिक बँक चे गुरु राजेश जैमी, PATH चे डॉ. टीकेश भिसेन, ICMR चे डॉ. प्रज्ञा यादव, पशु संवर्धन विभाग चे अभय भालेराव, गोरेवाडा वन्यजीव चे डॉ. शतानीक भागवत, शासकीय पशु महाविद्यालय चे डॉ. संदीप चौधरी, MSU नागपूर चे डॉ. दीपक सेलोकर, भारतीय वैद्यकीय संगठन चे डॉ. मंजुषा गिरी, व इतर संस्थांच्या प्रतिनिधींनी सहभाग घेतला असून पायाभूत सुविधा, नागरी आरोग्य संस्था बळकटीकरण करण्यातील आव्हाने, मानवी तसेच वन्यजीव यांच्यातील परस्परसंवाद आणि त्यांचे आरोग्यावर होणारे परिणाम या विविध विषयांवर चर्चा करण्यात आली. सहभागींना सर्व-धोकादायक तयारी चौकटीची माहिती देण्यात आली आणि सार्वजनिक आरोग्य आपत्कालीन परिस्थितीसाठी तयारी आणि समन्वित प्रतिसाद यंत्रणा मजबूत करण्यासाठी शहर आपत्कालीन प्रतिसाद योजना (सर्व-धोकादायक योजना) विकसित करण्यास सक्षम करण्यात आले.
बैठकीत मार्गदर्शन करताना डॉ. दीपक सेलोकार, वैद्यकीय आरोग्य अधिकारी, नागपूर महानगरपालिका यांनी सांगितले की, “शहरी सार्वजनिक आरोग्य सर्वेक्षणासाठी आता केवळ कालांतराने देण्यात येणाऱ्या अहवालांवर अवलंबून न राहता वास्तविक-वेळेतील (Real-time) सार्वजनिक आरोग्य बुद्धिमत्ता विकसित करणे अत्यावश्यक बनले आहे. PM-ABHIM अंतर्गत कार्यरत MSU आपल्याला महानगरपालिका प्रणाली, खाजगी आरोग्यसेवा प्रदाते आणि डायग्नॉस्टिक लॅबोरेटरीज यांना एकत्र जोडून एक सशक्त, समन्वयित आणि सहयोगी सर्वेक्षण पर्यावरण निर्माण करण्याची अद्वितीय संधी पुरवतात. ते पुढे म्हणाले,“शहर पातळीवरील प्लॅटफॉर्म म्हणून MSU फक्त डेटा संकलन करणारी यंत्रणा नाही तर त्या निर्णयाधारित प्रणाली आहेत ज्या शहरी भागातील गुंतागुंतीच्या परिस्थितीत रोगांचे लवकर निदान, जलद प्रतिसाद आणि लक्ष्यित सार्वजनिक आरोग्य कृती सुनिश्चित करते.
बैठकीदरम्यान NCDC चे संचालक डॉ. रंजन दास यांनी शहरी भागातील रोग सर्वेक्षण अधिक सक्षम करण्यावर विशेष भर दिला. त्यांनी सांगितले की, झपाट्याने वाढणारी शहरी लोकसंख्या, स्थलांतर, पर्यावरणीय बदल आणि आरोग्य सुविधांवरील वाढता ताण या पार्श्वभूमीवर शहरी परिसरात रोग नियंत्रण प्रणाली अधिक मजबूत करण्याची तातडीची गरज आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर, डेटा समाकलन, गतीमान प्रतिसाद प्रणाली आणि स्थानिक प्रशासनाचा सक्रिय सहभाग यावर त्यांनी विशेष लक्ष केंद्रित केले.
आढावा सभेदरम्यान सर्व सहभागींद्वारे MSU नागपूर च्या के. टी. नगर स्थित इमारतीस शैक्षणिक भेट देण्यात आली. नागपूर महानगरपालिकेचे आयुक्त डॉ. अभिजित चौधरी यांच्या सक्षम नेतृत्व व मार्द्ग्दर्शनाखाली MSU नागपूरनी टप्प्या टप्प्याने केलेल्या प्रगतीचे या बैठकीत केंद्रीय चमू मार्फत कौतुक करण्यात आले. नागपूर महानगरपालिकेच्या वतीने अतिरिक्त आयुक्त (शहर) वसुमना पंत, वैद्यकीय आरोग्य अधिकारी डॉ. दिपक सेलोकर तसेच MSU नागपूर टीम या बैठकीत सक्रिय सहभाग घेतला.
या राष्ट्रीय बैठकीसाठी केंद्र व राज्य पातळीवरील मान्यवर अधिकारी उपस्थित होते. यामध्ये सौरभ जैन, सहसचिव, आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय, डॉ. रंजन दास, संचालक, NCDC, डॉ. हिमांशू चौहान, अतिरिक्त संचालक, NCDC; तसेच डॉ. शुभांगी कुलसंगे, संयुक्त संचालक, NCDC व जागतिक बँक चे प्रतिनिधी श्री गुरु राजेश जैमी यांची प्रमुख उपस्थिती लाभली. MSU नागपूरच्या वतीने वसुमना पंत याशिवाय PATH संस्थेचे डॉ. मुटरेजा, डॉ. प्रदीप आवटे, डॉ. अमोल मानकर, डॉ. टीकेश भिसेन, सत्यम, अमित तिवारी, व इतर अधिकारी या बैठकीत सहभागी झाले.
या दोन दिवसीय बैठकीद्वारे देशातील सर्व MSU यंत्रणेला अधिक सक्षम करण्यासाठी, तंत्रज्ञानाधिष्ठित रिअल-टाइम रोग सर्वेक्षण, डेटा समाकलन व प्रतिसादक्षमता वाढविण्याबाबत महत्त्वपूर्ण धोरणात्मक निर्णय घेण्यात आले. या बैठकीत विविध राज्ये आणि महानगरपालिका संस्थांमध्ये कार्यरत 20 MSU चे प्रतिनिधी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
शहरे सुरक्षित, लवचिक आणि सार्वजनिक आरोग्य धोक्यांना तोंड देण्यासाठी अधिक चांगल्या प्रकारे तयार करण्याच्या उद्देशाने शहरी भागात सहयोगी रोग देखरेख आणि सार्वजनिक आरोग्य प्रतिसाद मजबूत करण्याच्या गरजेवर एकमताने बैठक संपली.