– पाला मिळेना, रेशीम अळ्यांवर उपासमारीची वेळ
अमरावती :- दुष्काळाच्या तीव्र झळा आता पारंपरिक शेतीसोबतच शेतीपूरक व्यवसायांनाही बसू लागल्या आहेत. अमरावती जिल्ह्यातील रेशीम उत्पादक शेतकरी पाणीटंचाईमुळे मोठ्या संकटात सापडले आहेत. पाण्याअभावी तुतीच्या बागा सुकत असून, रेशीम अळ्यांसाठी आवश्यक असलेला पाला उपलब्ध होत नसल्याने त्यांच्या संगोपनाचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. मेहनत आणि गुंतवणुकीनंतर हातातोंडाशी आलेले पीक वाचविण्यासाठी शेतकऱ्यांची धडपड सुरू आहे.
पाणीटंचाईमुळे रेशीम उत्पादनावर संकट
रेशीम शेतीसाठी तुतीच्या झाडांना वर्षभर नियमित पाणी देणे आवश्यक असते. मात्र, दुष्काळी परिस्थितीत सिंचनासाठी पाणी उपलब्ध होत नसल्याने अनेक ठिकाणी तुतीच्या बागा कोमेजू लागल्या आहेत. तुतीचा पाला हे रेशीम अळ्यांचे प्रमुख खाद्य असल्याने त्याची उपलब्धता कमी झाल्यास अळ्यांच्या संगोपनावर आणि कोषांच्या उत्पादनावर थेट परिणाम होतो. परिणामी, उत्पादन घटून शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
तुतीच्या बागा पुन्हा उभ्या करणे खर्चिक
तुतीच्या पिकाला नियमित पाण्याची गरज असते. विशेषतः उन्हाळ्यात दिवसाआड सिंचन करावे लागते. मात्र, सध्या पाण्याचे स्रोत आटल्याने बागा जगविणे कठीण झाले आहे. एकदा तुतीची बाग पूर्णपणे वाळल्यास ती पुन्हा उत्पादनक्षम करण्यासाठी साधारण आठ ते दहा महिन्यांचा कालावधी लागतो. यासाठी नव्याने आर्थिक गुंतवणूक करावी लागते. त्यामुळे आधीच आर्थिक अडचणीत असलेल्या शेतकऱ्यांसमोर दुहेरी संकट उभे राहिले आहे.
अनुदानाच्या योजनांचा आधार
रेशीम शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी शासनाच्या विविध योजनांतून आर्थिक मदत दिली जाते. व्हीबी-जी रामजी योजनेअंतर्गत ४ लाख ७२ हजार रुपये, पोखरा योजनेंतर्गत ३ लाख २५ हजार रुपये, तर सिल्क समग्र-२ योजनेंतर्गत ३ लाख ७० हजार रुपयांपर्यंत अनुदान उपलब्ध असल्याची माहिती आहे. मात्र, सध्याच्या पाणीटंचाईवर तातडीचा उपाय न झाल्यास या योजनांचा लाभ घेऊन शेती सुरू केलेल्या उत्पादकांनाही नुकसान सहन करावे लागू शकते.
शेतकऱ्यांना तातडीच्या मदतीची अपेक्षा
तुतीच्या बागा वाचविण्यासाठी विशेष पाणीपुरवठ्याची व्यवस्था करावी, टँकरद्वारे पाणी उपलब्ध करून देण्यासाठी अनुदान द्यावे आणि दुष्काळामुळे कोष उत्पादनात झालेल्या नुकसानीची भरपाई द्यावी, अशी मागणी रेशीम उत्पादक शेतकऱ्यांकडून होत आहे.
जिल्ह्यात २३३ एकरवर तुती लागवड
अमरावती जिल्ह्यात सध्या सुमारे २३३ एकर क्षेत्रावर तुतीची लागवड आहे. यंदा नव्याने ६८ एकर क्षेत्रात लागवड करण्यात आली आहे. महारेशीम अभियानामुळे अनेक नवीन शेतकरी या व्यवसायाकडे वळले आहेत. मात्र, दुष्काळी परिस्थितीमुळे नव्याने लागवड केलेल्या बागाही अडचणीत आल्या आहेत.
कोषांना ७०० ते ८५० रुपये प्रतिकिलो दर
राज्यातील बीड, जालना यांसह विविध बाजारपेठांमध्ये रेशीम कोषांना प्रतिकिलो ७०० ते ८५० रुपयांपर्यंत दर मिळत असल्याचे सांगितले जाते. बाजारात चांगला भाव असला तरी पाण्याअभावी उत्पादन कमी होत असल्याने शेतकऱ्यांना अपेक्षित उत्पन्न मिळण्याची शक्यता कमी झाली आहे.
उत्पादन खर्चातही वाढ
पूर्वी रेशीम कोषांच्या एका बॅचसाठी साधारण १५ ते २० हजार रुपये खर्च येत होता. मात्र, पाणीटंचाईमुळे तुतीच्या बागांची देखभाल आणि अळ्यांचे संगोपन यांचा खर्च वाढत आहे. एका बॅचमधून साधारण ७० किलो ए दर्जाचे आणि १५ किलो इतर दर्जाचे कोष मिळतात, असा अंदाज आहे. उत्पादन घटल्यास वाढता खर्च आणि मिळणारे उत्पन्न यातील तफावत आणखी वाढण्याची भीती शेतकऱ्यांना सतावत आहे.
रेशीम शेतीसाठी आवश्यक सुविधा
रेशीम उत्पादन सुरू करण्यासाठी किमान एक एकर क्षेत्रावर तुतीची लागवड, वर्षभर सिंचनाची सुविधा आणि कीटक संगोपनासाठी स्वतंत्र शेड आवश्यक असते. अळ्यांच्या वाढीसाठी तापमान व आर्द्रता नियंत्रित ठेवणेही महत्त्वाचे आहे. ठिबक सिंचनाची व्यवस्था असल्यास पाण्याचा योग्य वापर करता येतो. याशिवाय जिल्हा रेशीम कार्यालयामार्फत शेतकऱ्यांना १५ दिवसांचे मोफत प्रशिक्षण दिले जाते.






