कामठी :- माणूस जिवंत असताना त्याच्या हक्कासाठी लढणारे अनेक असतात, पण मृत्यूनंतरही त्या देहाला त्याचे नाव आणि सन्मान मिळावा, यासाठी नागपूर पोलीस सध्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने एक अनोखी लढाई लढत आहेत.
नवीन कामठी पोलीस स्टेशन अंतर्गत एका अज्ञात इसमाची निर्घृण हत्या झाल्याची घटना नुकतीच समोर आली होती. या घटनेने परिसरात खळबळ उडाली असली, तरी पोलिसांसमोर सर्वात मोठे आव्हान मृताची ओळख पटवण्याचे आहे. गुन्हेगाराने पुरावे नष्ट करण्याच्या उद्देशाने मृतदेहाची विटंबना केली असली, तरी आता ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ आणि आधुनिक ॲप्सच्या माध्यमातून त्या चेहऱ्याला पुन्हा ‘रूप’ देण्याचे काम सुरू झाले आहे.
गुन्हा आणि कायदेशीर कारवाई
नवीन कामठी पोलिसांनी या प्रकरणी गुन्हा दाखल केला आहे. यामध्ये भारतीय न्याय संहिता २०२३ मधील कलम १०३(१) (हत्या) आणि कलम २३८ (पुराव्यांचा नाश करणे किंवा खोटी माहिती देणे) नुसार गुन्हा नोंदवण्यात आला आहे.
तंत्रज्ञानाचा आधार
तपासादरम्यान मृतदेहाची अवस्था ओळखण्यापलीकडे असल्याने पोलिसांनी राईड्स आणि देव – दृष्टी यांसारख्या अत्यंत प्रगत प्रणालींचा वापर केला आहे:
देव-दृष्टी या तंत्रज्ञानाद्वारे छिन्नविच्छिन्न झालेल्या मृतदेहाच्या अवशेषांवरून त्या व्यक्तीचा मूळ चेहरा कसा असेल, याचा अंदाज लावला जातो. याला ‘डिजिटल फेशियल रिकन्स्ट्रक्शन’ म्हणतात.
राईड्स अँप : हे ॲप गुन्हेगारांच्या आणि अज्ञात मृतदेहांच्या डेटाबेसशी तुलना करून मृताची ओळख पटवण्यास मदत करते.
संभाव्य चेहरे: या प्रणालीद्वारे मृताचे वय आणि शरीरयष्टी लक्षात घेऊन चार ते पाच वेगवेगळ्या प्रकारचे फोटो तयार करण्यात आले आहेत. जेणेकरून दाढी असलेला, क्लिन शेव्ह असलेला किंवा वयाने मोठा दिसणारा चेहरा पाहून त्याचे नातेवाईक त्याला ओळखू शकतील.
मानवी हक्कांच्या दृष्टिकोनातून ही बाब अत्यंत महत्त्वाची आहे. कोणत्याही व्यक्तीला मृत्यूनंतरही सन्मानाने अंत्यसंस्कार मिळण्याचा अधिकार आहे. जेव्हा एखादा मृतदेह ‘अज्ञात’ म्हणून दफन किंवा दहन केला जातो, तेव्हा एका कुटुंबाची प्रतीक्षा कायमची संपते, पण त्यांचे दुःख कधीच संपत नाही.
नागपूर पोलिसांनी या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केवळ गुन्हा सिद्ध करण्यासाठीच नव्हे, तर त्या अज्ञात व्यक्तीला त्याचे ‘नाव’ परत मिळवून देण्यासाठी केला आहे. जेणेकरून त्याच्या कुटुंबीयांना आपल्या माणसाचा शेवटचा निरोप सन्मानाने घेता येईल. अशी माहिती नवीन कामठी पोलीस स्टेशन चे वरिष्ट पोलीस निरीक्षक महेश आंधळे यांनी दिली.
